Wat is zelfverwonding?

De term zelfverwonding verwijst naar “elk gedrag waarbij iemand zijn/haar huid of lichaam opzettelijk verwondt op een manier die niet sociaal aanvaardbaar is, zonder de intentie daarbij zijn/haar leven te beëindigen”. Er wordt dus een onderscheid gemaakt tussen zelfverwonding en bijvoorbeeld het zetten van een tattoo (omdat dit wel sociaal aanvaardbaar is), maar ook tussen zelfverwonding en een zelfmoordpoging.

Twee veelgebruikte synoniemen zijn zelfbeschadiging en automutilatie. Zelfbeschadiging is een meer algemene term voor alle gedrag dat schadelijk is voor de eigen gezondheid of welzijn. Automutilatie is een extremere vorm van zelfverwonding waarbij zwaardere letsels worden aangebracht en iemand zijn/haar lichaam letterlijk verandert of “mutileert”.

De meest voorkomende vormen van zelfverwonding zijn: zichzelf snijden, krassen, krabben, verbranden, slaan en met het hoofd bonken. Zelfverwonding verwijst echter naar alle manieren waarop iemand zichzelf opzettelijk schade toebrengt, en kan dus ook ruimer geïnterpreteerd worden: giftige producten innemen, overmatig drinken of eten, risico’s nemen etc.

Wie doet aan zelfverwonding?

Het is moeilijk om met een exact cijfer aan te duiden hoeveel mensen zichzelf verwonden, omdat het niet beperkt is tot één groep. Zelfverwonding komt voor op verschillende leeftijden, in alle lagen van de bevolking, bij mannen en vrouwen, bij mensen met of zonder psychiatrische diagnose.

Cijfers specifiek voor Vlaanderen geven aan dat 18% van de jongeren tussen twaalf en achttien jaar zichzelf ooit verwond heeft. Zelfverwonding komt echter ook evenveel buiten deze leeftijdscategorie voor, al begint het vaak wel dan. Jongens verwonden zichzelf even vaak als meisjes, maar er zijn verschillen in de meest gebruikte methodes.

Waarom verwondt iemand zichzelf?

De redenen achter zelfverwonding zijn zeer divers en bij iedereen anders. Ook is het “waarom” vaak voor de persoon zelf niet volledig duidelijk, waardoor het moeilijk is dit uit te leggen aan anderen.  

Volgende redenen kunnen bijvoorbeeld voorkomen:

  • spanning ontladen;
  • uiten van heftige gevoelens;
  • verminderen van emotionele pijn door deze om te zetten in fysieke pijn;
  • als straf of uit zelfhaat;
  • iets willen voelen (bij gevoel van leegte, verdoofd zijn, depersonalisatie, dissociatie etc.);
  • een gevoel van controle bekomen of zichzelf bewijzen: “ik kan dit verdragen”;
  • erger voorkomen (bij suïcidale gedachten);
  • aandacht en hulp vragen, een signaal aan de omgeving: “het gaat niet goed met mij”.

Daarnaast wordt zelfverwonding vaak in stand gehouden door het verslavend effect. De pijn doet endorfine vrijkomen in de hersenen, het “gelukshormoon”. Dit zorgt voor een kortdurende soort verlichting. Zoals bij elke andere verslaving is echter steeds méér nodig om hetzelfde effect te bekomen, waardoor zelfverwonding in de loop van de tijd ook vaak toeneemt in intensiteit.

Je staat er niet alleen voor

Het is duidelijk dat er geen eenvoudig antwoord gegeven kan worden op de vraag “wat is zelfverwonding”. Het kan voortkomen uit een heleboel redenen, bij een verscheidenheid aan mensen en onder de vorm van verschillende methodes.

Achterhalen welke functie zelfverwonding voor jou heeft en zo op zoek gaan naar minder destructieve alternatieven kan een lange en moeilijke weg zijn, maar het is geen onmogelijke weg. En je staat er niet alleen voor.